تعرض به باغ شاه سالار تپه قربانی بعدی میراث فرهنگی
به گزارش آثارنیوز، حالا پرسش اصلی نه فقط در رابطه با شهرداری بهشهر و اداره کل میراث فرهنگی مازندران، بلکه متوجه وزارت میراث فرهنگی در تهران است: آیا این وزارت خانه از طرح جدید سالار تپه و تغییراتی که شهرداری از آنها سخن می گوید اطلاع دارد؟
به گزارش آثارنیوز به نقل از خبر آنلاین، عکسی که بتازگی روابط عمومی شهرداری بهشهر منتشر نموده، ظاهراً یک بازدید معمولی نیست. در این تصویر، یاسر احمدی، شهردار بهشهر، به همراه محمد حامدی، فرماندار این شهرستان، در ارتفاعات سالار تپه دیده می شوند؛ تپه ای مشرف به باغ شاه که طرح مداخله در آن قبل تر با مخالفت میراث فرهنگی روبرو شده بود.
عصرایران در خبری نوشت: برمبنای توضیح انتشار یافته همراه این تصویر در صفحه اینستاگرام شهرداری، به نظر می آید شهرداری بهشهر بار دیگر می خواهد طرح قدیمی خودرا در سالار تپه اجرائی کند؛ طرحی که در سالهای گذشته با ورود و اخطار اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مازندران متوقف شده بود.
باغ شاه، چهل ستون یا با نام امروزی «پارک ملت» در بهشهر، یکی از مهم ترین باغ های تاریخی دوره صفوی در مازندران است. این باغ که امروز در مرکز شهر و در خیابان شهید هاشمی نژاد قرار دارد، در سال ۱۰۲۱ هجری قمری، برابر با حدود سال ۱۶۱۲ میلادی، به دستور شاه عباس اول و همزمان با پایه گذاری شهر اشرف البلاد، بهشهر امروزی، ساخته شد.
عمارت اصلی باغ به عنوان دیوان خانه، محل بار عام، تشریفات و پذیرایی از سفرا و میهمانان دربار ساخته شده بود و اقامت گاه زمستانی و بهاری شاه عباس در کرانه جنوبی دریای خزر هم به شمار می رفت. ساختمان فعلی شهرداری بهشهر هم از سال ۱۳۱۲ در محل عمارت اصلی باغ قرار گرفته است.
در ضلع جنوبی و پشت باغ شاه، تپه ای بزرگ قرار دارد که امروز به علت ساخت یک عمارت سه طبقه از طرف شهرداری در دهه ۳۰ شمسی، بخش زیادی از آن از داخل باغ دیده نمی گردد. این تپه که به «سالار تپه» شهرت دارد، قسمتی از منظر فرهنگی و تاریخی باغ شاه شمرده می شود و در تصاویر تاریخی، همچون تصاویر در ارتباط با دوره قاجار، به خوبی دیده می شود.
گفته می شود انتخاب محل ساخت عمارت اصلی باغ، به وجود همین تپه هم ارتباط داشته است؛ چونکه در زمان ساخت بنا، که یک یا دو طبقه بیشتر نداشت، سالار تپه از داخل باغ کاملا قابل مشاهده بود. به همین دلیل، هرچند سالار تپه بصورت یک اثر مستقل ثبت نشده، در حریم پنج گانه باغ شاه قرار گرفته و مشمول ضوابط و مقررات حفاظتی این مجموعه است.
در سال ۱۳۹۵، حدود ۱۷ هکتار از اراضی جنگلی سالار تپه که جزو منابع ملی بود، برای توسعه ی گردشگری، افزایش فضای سبز و رونق اقتصادی به پارک ملت الحاق شد و پروژه ای با عنوان پارک جنگلی سالار تپه کلید خورد. این طرح اما خیلی زود با مداخله و اخطار اداره کل میراث فرهنگی مازندران متوقف گردید.
در آن زمان قرار بود قسمتی از دیوار انتهایی باغ تخریب و باغ شاه با بوجودآوردن پل یا امکانات مشابه به سالار تپه متصل شود. همینطور ایجاد ساختارهای پلکانی و دیگر سازه ها برای تبدیل این محدوده به فضای گردشگری در دستور کار قرار داشت. قسمتی از این مداخلات در همان زمان انجام شده بود که با ورود میراث فرهنگی متوقف گردید.
از آن زمان تاکنون، طرح مداخله در سالار تپه عملا منتفی مانده بود، ولی حال شهرداری بهشهر از «خروج ارتفاعات سالار تپه از حلقه مفقوده گردشگری» و آغاز طرحی برای نجات بخشی و برگشت سرمایه گذاری به این منطقه اطلاع داده است.
یاسر احمدی، شهردار بهشهر، گفته است تغییراتی در طرح، شکل حریم و نقشه هایی که قبل تر میراث فرهنگی با آنها مخالفت کرده بود، به وجود آمده است. بگفته او، حالا بعد از تأیید و برگزاری مناقصه، این پروژه اجرا خواهد شد. هدف طرح هم «احیای ارتفاعات سالار تپه بمنظور ورود توریست و ایجاد فضای خاص و مفرح برای گردشگران و دوست داران طبیعت» عنوان شده است.
این اظهارات باتوجه به ضوابط حاکم بر حریم باغ شاه، پرسش های جدی به وجود می آورد. حتی اگر برای اجرای چنین طرحی مجوزی از میراث فرهنگی استان صادر شده باشد، ضروری است مشروعیت و انطباق آن با ضوابط مصوب حریم باغ شاه بطور دقیق بررسی شود.
نقشه عرصه و حریم باغ شاه در بهشهر نشان داده است که حریم این مجموعه در اواخر اردیبهشت سال ۱۳۸۵ ثبت شده و باغ شاه پنج حریم مصوب دارد. سالار تپه هم در حریم پنجم قرار گرفته است.
طبق ضوابط و مقررات حریم درجه پنج باغ شاه، محدوده سالار تپه از دامنه های شمالی کوه مشرف به مجموعه آثار تا خط الرأس آن، برمبنای محدوده مشخص شده، تعیین و اعلام شده است. این محدوده قسمتی از منظر طبیعی منطقه و عرصه طبیعی باغ بشمار می رود.
بر اساس این ضوابط، ساخت وساز، راه اندازی بنا و معبر، تغییر در سیمای طبیعی و توپوگرافی منطقه، استخراج شن، ماسه و سنگ، قطع درختان، نصب دکل های ماهواره ای و مخابراتی و موارد مشابه ممنوع می باشد.
در بند سوم این ضوابط هم بر حفظ، ترویج و تثبیت پوشش گیاهی و محافظت از چشمه ها، نهرها و رودخانه ها در محدوده فوق و بالادست آن تاکید شده است.
بنابراین، برمبنای مصوبه حریم باغ شاه، ساخت وساز و ایجاد تغییرات اساسی در سیمای طبیعی سالار تپه مجاز نیست. به همین دلیل، حتی اگر آن چه شهرداری امروز از آن به عنوان باز شدن مسیر اجرای طرح توسعه گردشگری سالار تپه یاد می کند، با موافقت میراث فرهنگی استان همراه شده باشد، این پرسش مطرح است که چنین طرحی تا چه اندازه با ضوابط مصوب حریم باغ شاه انطباق دارد و آیا وزارت میراث فرهنگی در سطح ملی هم آنرا تأیید کرده است یا نه.
بیش از ۹۰ سال است که شهرداری بهشهر در باغ شاه مستقر است و طی دهه های گذشته هم کارنامه این مجموعه در محافظت از باغ چندان قابل دفاع نبوده است. امروز باغ شاه بالاتر از آن که سیمای یک باغ تاریخی صفوی را داشته باشد، به یک پارک شهری مدرن شبیه است.
کافی است در باغ قدم بزنید تا مشخص شود بخش بزرگی از جلوه و نشانه های سیمای تاریخی آن از بین رفته است. مهم ترین عناصر تاریخی باقیمانده، قسمتی از حصار و دیوار باغ، برخی برج ها و سیستم آب رسانی، مسیر آب و جوی هایی هستند که ظاهراً بخشهایی از آنها از دوره صفوی باقیمانده اند. حتی همین مسیر آب هم با بی سلیقگی روی سنگ فرش اصلی رنگ آمیزی شده و در آن دخل و تصرف هایی صورت گرفته است.
از دیگر اقدامات مساله برانگیز در باغ شاه، ساخت وسازهای غیر مجاز در زمینه باغ است. ساختمان هایی به مجموعه اضافه شده یا به برخی ساکنان مجاور باغ اجازه داده شده ارتفاع های غیر مجاز ایجاد کنند. تعدادی از این ساخت وسازها چنان پیشروی کرده اند که گویی باغ به قسمتی از خانه های مجاور تبدیل گشته است.
ساخت و گسترش پارک حیوانات، توسعه بی رویه درختان نارنج و شیوه های جدید درخت کاری هم سبب شده شکل و ساختار تاریخی باغ بالاتر از پیش تغییر کند. امروز اگر کسی نداند اینجا باغی صفوی با قدمتی بالاتر از چهار قرن است، بسختی می تواند از روی سیمای فعلی آن گذشته تاریخی باغ را تشخیص دهد.
تازه ترین جستجوهای دیرینه شناسی در باغ شاه هم با هدف خواناسازی یکی از برج های باغ انجام شده؛ برجی که مقرر است مرمت شود و گفته می شود شهرداری برای اجرای این پروژه حدود ۳۰۰ میلیون تومان درنظر گرفته است. انتشار تصاویر این کاوش ها از طرف شهرداری ظاهراً با هدف نشان دادن توجه این نهاد به میراث باستانی باغ انجام شده است.
با این حال، برخی شنیده ها از آن حکایت می کند که این جستجوهای دیرینه شناسی با چراغ سبز احتمالی میراث فرهنگی برای مداخله شهرداری در سالار تپه بی ارتباط نیست. تا حالا اما هیچ تأیید رسمی یا ارتباط مشخصی میان این دو مبحث پیدا نشده و نمی توان چنین ارتباطی را قطعی دانست.
با این حال، پرسش همچنان باقی است: اگر شهرداری بهشهر تا این اندازه به تاریخ و میراث فرهنگی شهر علاقه مند است، چرا برخی ساختمان های تاریخی شهر در چنین وضعیت نامناسبی رها شده اند و درحال ویرانی هستند؟ چرا برای مرمت و محافظت از آنها اقدامی جدی صورت نمی گیرد؟
نمونه دیگر، محوطه سایت زباله بهشهر است؛ جایی که یک غار باستانی متعلق به دوره پارینه سنگی زیر حجم زباله ها مدفون شده است. این محوطه هم همچنان نیازمند ساماندهی و توجه جدی است تا امکان حفاظت و مطالعه این اثر باستانی فراهم گردد.
باغ شاه البته هنوز رازهای زیادی در خود پنهان دارد. برمبنای روایتهای کتاب «عالم آرای عباسی» نوشته اسکندر بیگ منشی، شاه عباس اول در ۲۴ جمادی الاول سال ۱۰۳۸ هجری قمری، برابر با ۱۹ ژانویه ۱۶۲۹ میلادی، در همین باغ شاه و در اشرف البلاد چشم از جهان فرو بست.
گفته می شود شاه عباس که دو یا سه روز در بستر بیماری و تب شدید بود، در آخرین لحظات زندگی به سالار تپه چشم دوخته بود؛ همان تپه ای که امروز بعد از حدود چهار قرن، بار دیگر مقرر است قسمتی از یک طرح گردشگری و سرمایه گذاری شود.
اکنون پرسش اصلی نه فقط درباره ی شهرداری بهشهر و اداره کل میراث فرهنگی مازندران، بلکه متوجه وزارت میراث فرهنگی در تهران است: آیا این وزارت خانه از طرح جدید سالار تپه و تغییراتی که شهرداری از آنها سخن می گوید اطلاع دارد؟ آیا این طرح با ضوابط مصوب حریم پنج گانه باغ شاه تطبیق داده شده است؟ و اگر پاسخ مثبت است، برمبنای کدام مجوز و با چه استدلالی میتوان تغییر در سیمای طبیعی و تاریخی سالار تپه را با ضوابط حفاظتی باغ شاه سازگار دانست؟
منبع: آثارنیوز
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب