شهر سوخته سرزمین شگفتی ها و اولین ها کلان شهر پنج هزارساله ایران
به گزارش آثارنیوز، محوطه باستانی شهر سوخته با قدمتی پنج هزار ساله بعنوان پایتخت تمدنی فلات شرقی ایران و خاستگاه اولین ابداعات بشری، جایگاهی بی نظیر در حافظه تاریخی جهان و میراث یونسکو دارد.
خبرگزاری مهر - گروه استان ها، فاطمه گلوی: پنج هزار سال پیش، در جایی از دشت سیستان که امروز شاید تنها تلی از خاک به نظر برسد، شهری جریان داشت که نشانه های شگفت انگیزی از یک زندگی پیشرفته را در دل خود پنهان کرده است؛ شهری با وسعتی خیره کننده، ارتباطات گسترده با سرزمین های دوردست و مردمانی که قبل از خیلی از تمدن های شناخته شده، تخصص گرایی، تجارت و حتی پزشکی را تجربه کرده بودند. «شهر سوخته»؛ شهری که از اولین شواهد جراحی جمجمه و چشم مصنوعی گرفته تا قدیمی ترین انیمیشن و سیستم فاضلاب، رازهایی را در دل خاک نگه داشته است.
اما شهر سوخته فقط مجموعه ای از یافته های اعجاب آور نیست؛ روایت یک جامعه پیچیده و چندملیتی است که هزاران سال پیش در صلح و نظم در کنار یکدیگر زندگی می کردند. شهری که تنها بخش اندکی از آن کاوش شده و هنوز رازهای بسیاری زیر خاک دارد؛ رازهایی که هر فصل کاوش، گوشه ای تازه از نبوغ و زندگی مردمان این تمدن کهن را آشکار می کند.
شهر سوخته؛ هفدهمین اثر ثبت شده یونسکو
محمدعلی ابراهیمی، رئیس موزه جنوب شرق در گفت و گو با گزارشگر مهر در تشریح جایگاه و عظمت محوطه باستانی شهر سوخته، این میراث جهانی را گنجینه ای بی نظیر خواند و بر اهمیت آن به عنوان یکی از پایتخت های تمدنی فلات شرق ایران تاکید کرد.
ابراهیمی ضمن اشاره به ثبت جهانی این اثر در لیست یونسکو، جایگاه ممتاز آنرا نه تنها یک افتخار ملی، بلکه رویدادی کم نظیر در حوزه حافظه بشری دانست و اظهار داشت: شهرسوخته هفدهمین اثر ثبت شده ایران در یونسکو است.
وی اظهار داشت: محوطه باستانی شهر سوخته در ۱۵۶ کیلومتری جاده زاهدان به زابل، در دشت وسیع سیستان واقع شده و با وسعتی بیشتر از ۲۸۰ هکتار، بازمانده از شکوه تمدنی است که از هزاره سوم تا هزاره اول قبل از میلاد، یعنی بالغ بر دو هزار سال، زندگی پویا و پایداری در آن جریان داشته است؛ بر مبنای پژوهش های باستان شناسی، قدمت این شهر به پنج تا شش هزار سال قبل بازمی گردد.
رئیس موزه جنوب شرق با تبیین ارتباطات گسترده فرهنگی شهر سوخته عنوان کرد: این شهر در دوران اوج خود با شهرهای شاخصی همچون موندا در شرق، تمدنهای بین النهرین و ماوراءالنهر، حوزه تمدنی افغانستان و پاکستان امروزی، تمدن شوش، کاشان و جیرفت در تعامل و مراوده فرهنگی و اجتماعی مستمر بوده است؛ این حجم از تعاملات، شهر سوخته را به پلی ارتباطی میان شرق و غرب و شمال و جنوب دنیای باستان مبدل کرده بود، به شکلی که میتوان از آن به عنوان یک مرکز تمدن جهانی در عصر خود نام برد.
استقرار ۸ لایه تمدنی در شهر سوخته
ابراهیمی ضمن اشاره به توالی استقراری این محوطه اشاره کرد: پژوهش های انجام شده نشان داده است شهر سوخته دارای چهار دوره اصلی تاریخی و هشت لایه تمدنی است که تابحال تنها حدود چهار درصد از آن کاوش شده است؛ شناسایی اولیه این محوطه به بازدید و گزارشات سفرنامه ای سر اورل اشتاین در سالیان قبل از انقلاب بازمی گردد، اما جستجوهای علمی و جدی تر از سال ۱۳۴۸ توسط محققان خارجی و سپس تیم های ایرانی و هیئات هاییتی از ایتالیا و فرانسه و دانشگاه ها و پژوهشکده های داخلی دنبال شد.
وی در تشریح شگفتی های این محوطه باستانی به ابعاد خیره کننده ای گورستان اشاره نمود و اضافه کرد: یکی از شاخص ترین خاصیت های شهر سوخته، گورستان عظیم آن با وسعتی حدود یک هزار و هشتصد هکتار است؛ برآوردها نشان می میدهد که این گورستان بالغ بر هشتاد هزار تا یکصد هزار قبر را در خود جای داده است؛ با درنظر گرفتن جمعیت تقریبی پنجاه هزار نفری شهر در آن دوره، وسعت این گورستان خود گواهی روشن بر عظمت، قدمت و تراکم جمعیتی شگفت آور این تمدن در ادوار مختلف است.
شهر سوخته؛ معدن ابداعات و اولین های تاریخ بشریت
رئیس موزه جنوب شرق مهم ترین وجه تمایز شهر سوخته را ثبت نخستین های تاریخ بشریت در این منطقه دانست و اشاره کرد: یافته های بی نظیر باستان شناسی، تاریخ خیلی از ابداعات را به هزاره های قبل بازگردانده است؛ اولین چرخ سفالگری، اولین ابزار جواهرسازی و سنگ تراشی، قدیمی ترین پارچه های بافته شده و البته نخستین پویانمائی جهان با نقاشی متحرک روی جام سفالی، تنها گوشه ای از این اکتشافات است؛ همین طور جراحی جمجمه، چشم پزشکی کهن، اولین مرقع کاری، اولین خط کش دنیا، نخستین آیینه ای حسابداری و شواهد اولین کشاورزی و دامداری یکجانشینی، همگی برای بار اول در این مکان کاوش شده و تمدن پوشاک و پزشکی فلات ایران را به رخ جهانیان می کشد.
وی در انتها تاکید کرد: بخشهایی از این یافته های پرارزش حالا در کتابخانه و موزه منطقه ای جنوب شرق، موزه ایران باستان و همین طور موزه های معتبر فرانسه و ایتالیا نگهداری می شود؛ به هموطنان عزیز پیشنهاد می نماییم برای درک واقعی این عظمت تمدنی، حتماً به دشت سیستان سفر کرده و از نزدیک با این شاهکار تاریخ بشری آشنا گردند.
شهر سوخته؛ مهم ترین موزه مفرغ فلات ایران
مجتبی سعادتیان، معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان در گفت و گو با گزارشگر مهر، در تشریح اهمیت شهر سوخته، این محوطه را یکی از مهم ترین موزه های عصر مفرغ در فلات ایران معرفی نمود.
وی بیان نمود: بر مبنای مطالعات و آزمایش های انجام شده، سابقه استقرار انسان در این شهر به حدود پنج هزار و ۲۰۰ سال قبل، معادل سه هزار و دویست سال قبل از میلاد بازمی گردد.
معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان اضافه کرد: دوره آبادانی و سکونت در شهرسوخته حدود یک هزار و چهارصد سال به طول انجامیده است؛ به عبارتی، از حدود پنج هزار و دویست سال پیش تا حدود سه هزار و هشتصد سال قبل، استقرار بشر در این نقطه تداوم داشته است.
وی ضمن اشاره به پدیده تخصص گرایی در شهر سوخته اظهار داشت: قبل از ایجاد این شهر، مردم در زندگی روستایی خود تأمین کننده تمامی نیازهایشان بودند و یک فرد به تنهایی هم به کشاورزی و دامداری می پرداخت و هم اشیای مورد نیاز خودرا تولید می کرد؛ اما از دوران ایجاد شهر سوخته، مردم شاهد تخصصی شدن مشاغل بوده اند؛ مشاغلی نظیر دامداری، کشاورزی، سفالگری، تولید زیورآلات، شکار و دیگر حرفه ها که شواهد آنها در این شهر به دست آمده است.
به گفته سعادتیان، یکی دیگر از خاصیت های شهرسوخته، انتقال گورستان ها به فضای خارج از مناطق مسکونی بوده است؛ گورستان شهر سوخته نیز یکی از بزرگترین گورستان های عصر مفرغ به شمار میرود.
وی اضافه کرد: از منظر ارتباطاتی این شهر با محوطه های مختلفی در پیرامون خود پیوند داشته است؛ به عنوان نمونه با مناطقی از بلوچستان همچون دره بمپور مرتبط بوده که این مورد در مطالعه نمونه های سفالی مشهود است؛ همچنین، ارتباط این محوطه با بخش های شمالی، بخصوص محوطه هایی که امروزه در ترکمنستان واقع شده اند، و نیز با بخشهایی از غرب و جنوب غرب ایران همچون کردستان و همین طور مناطق میان رودان، تأیید شده است.
تولید زیور آلات روی سنگ لاجورد افغانستان در شهر سوخته
معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان اظهار داشت: بطور دقیق تر، سنگ پرارزش لاجورد از بدخشان افغانستان به این منطقه وارد می شده و در اینجا بر روی آن کار شده و به صورت زیورآلات ساخته و سپس به سرزمین های میان رودان صادر می شده است؛ این شواهد نشان داده است که ما با شهری پیشرفته مواجه هستیم که مردمانش هر یک دارای مشاغل منحصربه فردی بوده اند و از آن طریق ارتزاق کرده و شهر را به رونق و آبادانی رسانده اند.
وی در ادامه درباره ی علل متروکه شدن شهر اشاره کرد: بر مبنای مطالعات باستان شناسی، شواهدی از چند دوره حریق در بخشهایی از سطح شهر کشف شده است؛ بااین حال، این حریق ها عامل اصلی نابودی و ترک شهر نبوده است؛ محتمل ترین دلیل، تغییرات اقلیمی در حدود سه هزار و هشتصد سال پیش و تغییر مسیر رود هیرمند بوده که ساکنان را ملزم به ترک این مکان و نقل مکان به منطقه ای نامعلوم کرده است.
انجام نخستین عمل جراحی جمجمه توسط پزشکان شهر سوخته
سعادتیان درباره ی نامگذاری شهر سوخته نیز اظهار داشت: قدیمی ترین اشاره به این نام، در سفرنامه یکی از مأمورین تعیین حدود مرزی ایران و افغانستان در حدود سال ۱۸۹۰ میلادی ثبت شده است؛ وی نقل می کند که مردم محلی، او را به مکانی مملو از قطعات سفال راهنمائی کرده و در جواب پرسش نام آن، گفته اند: «اینجا شهر سوخته است.»
وی اظهار داشت: از قدیمی ترین شواهد کشف شده میتوان به خط کش چوبی و مدرج اشاره نمود که از منطقه مسکونی شرقی به دست آمده و نشان دهنده آشنایی ساکنان با مباحث اندازه گیری در آن دوران است؛ همچنین، اولین شواهد جراحی جمجمه در اینجا یافت شده که مربوط به یک دختربچه سیزده ساله است؛ پزشکان آن زمان با بوجودآوردن شکاف بر روی جمجمه، مواد زائد جمع شده را خارج کرده اند و شواهد جوش خوردگی استخوان نشان داده است که بیمار بعد از این جراحی زنده مانده است.
کشف سیستم منحصر به فرد فاضلاب شهری در شهر سوخته
معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان اضافه کرد: کشف سیستم انتقال فاضلاب با لوله های سفالی در منطقه مسکونی شرقی که نمونه هایی از آن حالا در موزه منطقه جنوب شرق به نمایش درآمده، از دیگر موارد کشف شده است؛ همچنین، بازی فکری مشهور به «بازی مهره ها» شامل یک چوب بلند و تعدادی مهره، به عنوان قدیمی ترین شواهد بازیهای فکری شناخته می شود.
سعادتیان به کشف یک چشم مصنوعی زرین در کنار جمجمه یک زن اشاره نمود و آنرا نشانه ای از توجه به زیبایی شناسی و بازسازی عضو از دست رفته در آن دوره دانست.
وی همین طور جام سفالی منحصربه فردی را معرفی نمود که تصویر جهش یک بز بسمت درخت، احیانا نخل، در پنج حرکت متوالی بر روی آن نقش بسته است و اظهار داشت: این اثر به عنوان اولین اندیشه های انیمیشن های و متحرک سازی در جهان یاد می شود.
معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان بیان نمود: یافته های گسترده منسوجات ریزبافت و درشت بافت رنگارنگ نیز نشان از رونق تولید پارچه در این شهر دارد.
وی در انتها اشاره کرد: بالاخره، صنعت سفال گری بسیار شاخص بوده و نمونه های متنوعی از سفال ها، همچون سفال های خاکستری وارداتی از بلوچستان و سفال های چندرنگ متأثر از فرهنگ های ترکمنستان امروزی، گواه رونق تجارت و دادوستد با مناطق دوردست در این تمدن کهن است.
بیش از ۲۸۰ هکتار وسعت شهر سوخته
حسین سرحدی عضو هیات علمی گروه دیرینه شناسی دانشگاه زابل و مدیر پایگاه شهر سوخته در گفت و گو با گزارشگر مهر اظهار داشت: شهر سوخته، یکی از شاخص ترین محوطه های قبل از تاریخ شرق فلات ایران، از اهمیت و جایگاه ویژه ای در مطالعات دیرینه شناسی برخوردارست.
وی تاکید کرد: بررسی ها نشان داده است که دشت سیستان در گذشته به سبب وجود رودخانه هیرمند و پر آب بودن دریاچه هامون، همیشه منطقه ای پرآب بوده است؛ آب همیشه نشانه آبادانی است و این دشت که در نگاهی جغرافیایی، منطقه ای بسیار مسطح به حساب می آید، در بین مناطق کوهستانی و نیمه کوهستانی محصور بوده است.
سرحدی ضمن اشاره به موقعیت جغرافیایی شهرسوخته اضافه کرد: این منطقه از شمال به خراسان و آسیای مرکزی، از شمال غرب به افغانستان، از جنوب به حوزه بلوچستان، خلیج فارس و دریای عمان، از شرق به مناطق کوهستانی پاکستان و افغانستان و از غرب به کرمان، مرتبط می شود؛ این موقعیت راهبردی و کلیدی که شهرسوخته از آن برخوردار بوده است، همراه با نعمت فراوان آب، کشاورزی ای بسیار پررونق و در کنار آن، تجارتی فوق العاده گسترده را برای این منطقه شکل داده بوده است.
وی اضافه کرد: مسطح بودن دشت، کشاورزی و دامداری، بستر مناسبی را فراهم نمود تا مسیرهای تجاری مختلفی از این منطقه عبور کنند؛ حجم مهاجرت ها بواسطه نیازهای تجاری در این منطقه بسیار بالا بوده؛ به شکلی که میتوان گفت شهر سوخته در پنج هزار سال پیش حکم یک بارانداز اصلی را داشته است.
شهر سوخته؛ بزرگ ترین کلان شهر جهان در عصر خود
عضو هیات علمی گروه دیرینه شناسی دانشگاه زابل اشاره کرد: کالاهایی که در مناطق پیرامونی جابه جا می شدند، ابتدا به دشت سیستان وارد و سپس از این نقطه کلیدی به مناطق مختلف صادر می شدند؛ همین مورد سبب شده بود تا گستره جمعیتی شهر سوخته در آن دوره، در مقایسه با سایر محوطه های مهم و هم عصر خود، بسیار وسیع باشد.
وی ضمن اشاره به وسعت شهر سوخته اظهار داشت: برای درک بهتر این وسعت، کافی است مقایسه ای از نظر گستره شهری انجام شود؛ شهر سوخته در آن دوره حدودا ۲۸۰ هکتار وسعت داشته است؛ این در حالیست که محوطه های مهم هم عصر آن هیچکدام وسعتی بیشتر از ۴۰ یا ۵۰ هکتار نداشته اند؛ اگر بخواهیم محوطه ای نزدیک به این ابعاد را در داخل ایران مقایسه نماییم، جیرفت یا محوطه های شاخص بلوچستان مانند بمپور نیز بهیچ وجه گستره ۲۷۰ هکتاری شهر سوخته را ندارند؛ این وسعت نشان داده است با یک کلان شهر بسیار بزرگ مواجه هستیم که عموما با مهاجرت گسترده و اسکان جمعیت در کنار اقتصاد مبتنی بر کشاورزی، دامپروری، صیادی و تولید شکل گرفته استن.
نظم اجتماعی بی نظیر مردمان شهرسوخته با وجود ساختار چند ملیتی
مدیر پایگاه شهر سوخته اضافه کرد: این شهر که تاریخ ایجاد آن از ۳۲۰۰ قبل از میلاد و بر مبنای پژوهش های جدید تا ۳۵۰۰ قبل از میلاد برآورد می شود، به سبب حجم عظیم مهاجرت ها، به جامعه ای چندملیتی تبدیل گشته بوده است؛ شواهد حضور تجار از ملیت های متعدد در شهر سوخته بطورکامل مشهود است؛ نکته قابل تأمل در تحلیل ساختاری این جامعه چندملیتی، وجود نظم اجتماعی و ساختاری مثال زدنی در کنار تنوع قومی است.
وی اضافه کرد: این شواهد نشان داده است با وجود اعتقادات و فرهنگ های متفاوت، ساکنان در صلح و آرامش کامل در کنار یکدیگر زندگی می کردند؛ در هیچ نقطه ای شواهدی دال بر درگیری، جنگ و حمله در شهر سوخته نمی بینیم؛ نمونه آشکار این ادعا، نبود حصار دفاعی در این شهر است؛ این بدان معناست که شهر سوخته یک زیست بوم اقتصادی بوده که همگان از حضور در آن سودی داشته اند و اساسا تصور تهاجم یا تجاوز در ذهنیت ساکنان آن وجود نداشته است.
سرحدی اشاره کرد: شواهد تاریخی، سفالی و نمونه کالاهای مورد استفاده نشان داده است که جامعه ای کاملا پویا و زنده در این منطقه حضور داشته که آگاهانه صلح را به عنوان پیشنیاز توسعه و رفاه برگزیده بودند؛ در بررسی یافته های جستجوهای دیرینه شناسی شهر سوخته، نکته ای بسیار کلیدی وجود دارد؛ در این یافته ها چیزی به نام سلاح جنگی در این محوطه یافت نشده است؛ شاید یک خنجر منفرد برای مصارف روزمره مانند برش یا پوست کنی وجود داشته باشد، اما اثری از سلاح های جنگی متداول که در سایر محوطه های هم عصر به وفور یافت می شود، در اینجا دیده نمی شود؛ این امر گواه روشنی بر صلح دوستی عمیق این جامعه است.
جمعیت ۶ هزار نفری شهر سوخته دو هزار پانصد سال پیش از میلاد
وی ضمن اشاره به جمعیت ساکنان شهر سوخته اضافه کرد: تحقیقات نشان می دهد جمعیت شهر سوخته در بازه زمانی ۲۸۰۰ تا ۲۵۰۰ قبل از میلاد، بین ۵ تا ۶ هزار نفر تخمین زده شده که برای یک محوطه هزاره سوم قبل از میلاد، جمعیتی بسیار زیاد بشمار می رود.
عضو هیات علمی دانشگاه زابل ضمن اشاره به مطالعات انسان شناسی شهرسوخته اضافه کرد: مطالعات انسان شناسی جسمانی بر روی جمجمه های یافت شده نیز نتایج جالبی به همراه داشته است؛ در این بررسی ها، حدود هفت نوع جمجمه انسانی شناسایی شده که نژادهایی از مناطق مختلف همچون ایرانی، افغانستانی، شبه قاره هند، کشورهای عربی و نژادهای آسیای مرکزی را شامل می شود؛ این مطالعات تأیید میکند که انسان های ساکن در شهر سوخته، مهاجرانی از نقاط متعدد بودند و یک جامعه چندملیتی صلح طلب را ایجاد کرده بودند.
آغاز بیست و یکمین دوره دیرینه شناسی شهر سوخته
روح الله شیرازی عضو هیات علمی گروه دیرینه شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان و سرپرست بیست و یکمین دوره کاوش شهر سوخته در گفت و گو با گزارشگر مهر بیان نمود: بیست و یکمین فصل جستجوهای دیرینه شناسی در محوطه میراث جهانی شهر سوخته از تاریخ ۲۹ تیرماه ۱۴۰۵ شروع شده است؛ این کارها در بخش گورستان شهر سوخته متمرکز است؛ بخشی که به سبب یافته های موجود در قبور، اطلاعات بسیار مفید و ارزشمندی درباره ی چگونگی روند زندگی مردمان باستان شهرسوخته عرضه می کند.
وی ضمن اشاره به یافته های این دوره دیرینه شناسی شهرسوخته اضافه کرد: این یافته ها شامل که به همراه افراد دفن شده اند و از طرفی به درک بهتر و شناخت بیشتر باورها و آئین های مردمان سیستان باستان در آغاز دوران تاریخی کمک می نماید.
وی اشاره کرد: بر مبنای جستجوهای انجام شده تاکنون، مسلم است که این مردمان به زندگی بعد از مرگ و آغاز مرحله ای دیگر از حیات در جهانی دیگر اعتقاد داشتند و دلیل آن نیز همین اشیای یافت شده در داخل قبور است؛ همین طور اطلاعات بسیار مفیدی در رابطه با خاصیت های فیزیکی و جسمانی مردمان، بیماریهای رایج در روزگار باستان و شواهد آن بر روی بقایای استخوانی و اسکلت های به جامانده به دست آوریم.
محوطه شهر سوخته در سال ۲۰۱۴ در لیست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید
شیرازی اظهار داشت: محوطه شهر سوخته را میتوان در شمار ده محوطه شاخص دیرینه شناسی در منطقه ای وسیع شامل ترکیه، عراق، سوریه، ایران، شبه جزیره عربستان، آسیای مرکزی، هند، پاکستان و افغانستان به شمار آورد؛ بنابراین است که این محوطه در سال ۲۰۱۴ در لیست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.
وی ضمن اشاره به محوطه دیرینه شناسی شهر سوخته اضافه کرد: این محوطه، غیر از گورستان، بخش های بسیار متنوع کارکردی دیگری نیز دارد که شامل بخش مسکونی است؛ جایی که مردمان عادی در آن زندگی می کردند و شواهد معماری و بقایای منازل مسکونی در آنجا قرار گرفته است؛ همین طور بخش دیگری وجود دارد که منطقه یادمانی است و بناهای بزرگ و عمومی در این بخش شناسایی شده اند؛ بخش دیگر، منطقه ای است که کارهای کارگاهی و پیشه وران در آن متمرکز بوده و ما آنرا تحت عنوان منطقه صنعتی یا پیشه وری می شناسیم؛ کارهایی نظیر سفالگری، کار بر روی ظروف سنگی و ساخت مهره های سنگی از جنس سنگ های نیمه قیمتی مثل یسر و دیروزه که در قالب زیورآلاتی چون گردنبند و دستبند تولید می شده است.
عضو هیات علمی گروه دیرینه شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان اشاره کرد: بخش دیگر در محوطه باستانی شهر سوخته، بخش مرکزی آنست که به نظر می آید بناهایی با کاربری و کارکرد اقتصادی در آنجا وجود داشته و احیانا محل هایی برای داد و ستد بوده است.
وی اظهار داشت: در دشت سیستان و پیرامون شهر سوخته، محوطه های بسیار زیادی وجود دارد؛ در حدود ۸۰۰ محوطه مربوط به عصر مفرغ و همزمان با شهر سوخته در پیرامون آن شکل گرفته که این ها در حقیقت روستاهای فراوانی بودند که شهر اصلی را به لحاظ محصولات صنعتی و کشاورزی تغذیه می کردند.
اولین انیمیشن متحرک جهان؛ کشف شده از شهر سوخته
سرپرست بیست و یکمین دوره دیرینه شناسی شهر سوخته اشاره کرد: شهر سوخته از مهم ترین محوطه های باستانی مربوط به دوران مفرغ و آغاز تاریخی در شرق فلات ایران است که اطلاعات جالبی درباره ی چگونگی تبدیل جوامع روستایی اولیه به جوامع پیچیده و شهری در اختیار ما قرار می دهد.
وی تاکید کرد: شهر سوخته به عنوان یکی از مدلهای اولیه شهرنشینی در دنیای باستان بشمار می رود و از ین جهت، خیلی از خاصیت هایی که به عنوان مشخصه شهرهای امروزی می شناسیم، نمونه آن در روزگار باستان و در شهر سوخته قابل پیگیری است؛ در سایه کاوش ها و اطلاعاتی که از این کاوش ها به دست می آید، می توانیم جنبه های ناشناخته دیگری از این جامعه باستانی را بازسازی نماییم.
ارتباط شهر سوخته با مناطق دور دست قاره آسیا
شیرازی اظهار داشت: جامعه شهر سوخته با مناطق دوردست و پیرامونی خود ارتباط داشته است؛ این ارتباطات با جاهایی نظیر آسیای مرکزی، شبه قاره هند، بین النهرین در عراق و مناطق غربی و جنوبی ایران اثبات شده است و نشان دهنده نقش شهر سوخته به عنوان یک استقرار درگیر در مبادلات منطقه ای و فرامنطقه ای است.
وی ضمن اشاره به یافته های دیرینه شناسی شهرسوخته بیان نمود: بر طبق مطالعات دیرینه شناسی که تابحال انجام شده است؛ یافته های شاخص و مهمی از منطقه به دست آمده است؛ همچون یک جام سفالی که بر روی آن نقش یک انیمیشن یا تصویر متحرک بوجود آمده که بسیار معروف است؛ همین طور در یکی از گورهای شهر سوخته، شواهد انجام عمل جراحی بر روی جمجمه یک دختربچه سیزده ساله به دست آمده که پزشکان شهر سوخته با تشخیص بیماری، مبادرت به سوراخ کردن جمجمه برای خروج مایعات جمع شده درون کاسه سر کردند؛ یکی دیگر از مهم ترین یافته های شهر سوخته، یک پروتز مصنوعی چشم است که برای زنی که گرفتار عارضه چشمی تهیه شده و بیشتر جنبه زیبایی شناختی داشته است.
عضو هیات علمی گروه دیرینه شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان اضافه کرد: همین طور خط کش های بسیار دقیقی از منطقه مسکونی، ظروف سنگی مرمری تولید شده با دقت و ظرافت فراوان، سفال های چندرنگ بسیار شاخص و شواهد کارهای فلزگری باستان را یافته ایم.
وی در انتها اشاره کرد: این یافته ها نشان داده است جامعه ای که در هزاره سوم قبل از میلاد، در اختیار داریم همچون جوامع پیچیده به حساب می آید؛ جامعه پیچیده در دیرینه شناسی به جامعه ای گفته می شود که کارهای اقتصادی، صنعتی و تخصصی در حد اعلای خود وجود داشته و شواهد این پیچیدگی در محصولات و تولیدات به جامانده دیده می شود؛ شهر سوخته نمونه ای خیلی خوب و منحصربه فرد دراین خصوص است که این محصولات، تولیدات و یافته ها را در اختیار ما قرار داده است.
به طور خلاصه وی در تشریح شگفتی های این محوطه باستانی به ابعاد خیره کننده ای گورستان اشاره نمود و افزود: یکی از شاخص ترین خاصیت های شهر سوخته، گورستان عظیم آن با وسعتی حدود یک هزار و هشتصد هکتار است؛ برآوردها نشان می میدهد که این گورستان بالغ بر هشتاد هزار تا یکصد هزار قبر را در خود جای داده است؛ با در نظر گرفتن جمعیت تقریبی پنجاه هزار نفری شهر در آن دوره، وسعت این گورستان خود گواهی روشن بر عظمت، قدمت و تراکم جمعیتی شگفت آور این تمدن در ادوار مختلف است. مدیر پایگاه شهر سوخته افزود: این شهر که تاریخ ایجاد آن از ۳۲۰۰ پیش از میلاد و مبنی بر پژوهش های جدید تا ۳۵۰۰ پیش از میلاد برآورد می شود، به جهت حجم عظیم مهاجرت ها، به جامعه ای چندملیتی تبدیل گشته بوده است؛ شواهد حضور تجار از ملیت های مختلف در شهر سوخته بطورکامل مشهود است؛ نکته قابل تأمل در تحلیل ساختاری این جامعه چندملیتی، وجود نظم اجتماعی و ساختاری مثال زدنی در کنار تنوع قومی است. وی ضمن اشاره به محوطه باستان شناسی شهر سوخته افزود: این محوطه، غیر از گورستان، بخش های بسیار متنوع کارکردی دیگری هم دارد که شامل بخش مسکونی است؛ جایی که مردمان عادی در آن زندگی می کردند و شواهد معماری و بقایای منازل مسکونی در آنجا قرار گرفته است؛ همینطور بخش دیگری وجود دارد که منطقه یادمانی است و بناهای بزرگ و عمومی در این بخش شناسایی شده اند؛ بخش دیگر، منطقه ای است که کارهای کارگاهی و پیشه وران در آن متمرکز بوده و ما آن را تحت عنوان منطقه صنعتی یا پیشه وری می شناسیم؛ کارهایی نظیر سفالگری، کار بر روی ظروف سنگی و ساخت مهره های سنگی از جنس سنگ های نیمه قیمتی مثل یسر و دیروزه که در چارچوب زیورآلاتی چون گردنبند و دستبند تولید می شده است.
منبع: آثارنیوز
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب