راستی آزمایی ادعای آسیب40بنای تاریخی، مبنای تصمیم در رابطه با خط2مترو اصفهان
به گزارش آثارنیوز، مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان اظهار داشت: ادعای صدمه 40 بنای تاریخی در راه خط دو مترو راستی آزمایی می شود و در صورت تأیید خطر، مسیر مترو اصلاح یا متوقف خواهد شد.
خبرگزاری مهر، گروه استانها - کوروش دیباج: پرونده عبور خط دو مترو از مجاورت پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان طی دو سال قبل یکی از پرچالش ترین موضوعات حوزه میراث فرهنگی کشور بوده است. حساسیت این پرونده از آنجا ناشی می شود که مسیر پیشبینی شده تونل مترو در بخشهایی با فاصله ای حدود ۲۰ متر از مسجد جامع عبور می کند؛ بنایی که نه تنها یکی از ارزشمندترین آثار تاریخی ایران، بلکه سند زنده ای از بالاتر از هزار سال تحول معماری اسلامی بشمار می رود و هرگونه تصمیم درباره ی آن، می تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای کشور و در سطح نهادهای بین المللی همچون یونسکو داشته باشد.
در ماه های گذشته، انتشار اظهارات یکی از استادان معماری دانشگاه بر مبنای این که مطالعات انجام شده برای خط دو مترو، احتمال صدمه دیدن حدود ۴۰ بنای تاریخی شاخص اصفهان را مطرح کرده است، بار دیگر این پرونده را به صدر اخبار حوزه میراث فرهنگی بازگرداند. این اظهارات که به نتایج بخشی از مطالعات دانشگاهی استناد داشت، نگرانی های تازه ای را درباره ی سرنوشت مسجد جامع عتیق، بناهای تاریخی محور سلجوقی و مجموعه آثار باارزش پیرامون آن ایجاد کرد.
با این حال، جدیدترین مواضع امیر کرم زاده، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان نشان میدهد که وزارت میراث فرهنگی تصمیم گرفته است قبل از هرگونه اظهار نظر قطعی، تمامی مطالعات انجام شده را ازطریق یک مشاور مستقل و بی طرف مورد راستی آزمایی قرار دهد؛ اقدامی که می تواند برای اولین بار تصویری شفاف از میزان انطباق مطالعات موجود با معیارهای صیانت از میراث جهانی عرضه کند.
کرم زاده در گفتگو با خبرنگار مهر ضمن اشاره به دغدغه های موجود درباره ی این پروژه اظهار داشت: حساسیت دوست داران و کنشگران میراث فرهنگی نسبت به مسیر خط دو مترو بطورکامل قابل درک است؛ چونکه این مسیر هم از زیر برخی بناهای تاریخی عبور می کند و هم در فاصله ای حدود ۲۰ متر از مسجد جامع عتیق قرار دارد.
وی توضیح داد که اولین مرحله مطالعات این پروژه توسط دانشگاه علم و صنعت ایران انجام شده و بعد از آن هم مطالعات تخصصی لرزه نگاری، ارتعاشات و ارزیابی آثار احتمالی عبور مترو بر مسجد جامع توسط مشاور ذی صلاح پروژه مترو تهیه شده است.
اما نکته ای که حالا این پرونده را وارد مرحله ای متفاوت کرده، تصمیم وزارت میراث فرهنگی برای انجام یک ارزیابی مستقل از همه این مطالعات است.
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان در اینباره اظهار داشت: باتوجه به حساسیت بسیار بالای موضوع، وزارت میراث فرهنگی علاوه بر مطالعات انجام شده، یک مشاور مستقل انتخاب می کند تا تمامی برآوردهای مشاوران مترو را بصورت بی طرفانه مورد سنجش و راستی آزمایی قرار دهد.
راستی آزمایی مستقل؛ حلقه مفقوده پرونده مترو و مسجد جامع
آنچه سخنان کرم زاده را از مواضع پیشین متمایز می کند، تاکید بر استقلال کامل مشاور جدید است؛ موضوعی که بگفته وی حتی در نحوه تأمین هزینه های مطالعات هم لحاظ شده است.
وی با اشاره به اینکه در پروژه های عمرانی معمولا هزینه مشاور توسط کارفرمای پروژه پرداخت می شود، اظهار داشت: برای پیشگیری از هرگونه شائبه، وزارت میراث فرهنگی هزینه های این مشاور را شخصاً تقبل کرده تا هیچ گونه وابستگی مالی میان مشاور و مجری پروژه وجود نداشته باشد و نتیجه مطالعات بطورکامل بی طرفانه باشد.
این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که طی ماه های گذشته، بخشی از جامعه دانشگاهی و متخصصان میراث فرهنگی نسبت به کفایت مطالعات موجود تردیدهایی را مطرح کرده بودند و خواهان بررسی دوباره نتایج توسط مرجعی مستقل شده بودند.
به گفته کرم زاده، هدف وزارت میراث فرهنگی نه تأیید پیشاپیش مطالعات مترو و نه رد آنهاست، بلکه دستیافتن به بالاترین ضریب اطمینان برای صیانت از میراث جهانی مسجد جامع است.
وی تاکید کرد: ما نه می خواهیم کسی را متهم نماییم و نه قصد محکوم کردن مجموعه ای را داریم، اما به عنوان حافظان میراث فرهنگی موظف هستیم ضریب اطمینان خودرا درباره ی این پروژه به صد درصد برسانیم.
همین جمله را شاید بتوان مهم ترین پیام تازه مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان درباره ی یکی از پیچیده ترین پروژه های عمرانی کشور دانست؛ پیامی که نشان میدهد برعکس برخی برداشت ها، هنوز هیچ تصمیم قطعی درباره ی تأیید یا رد نهائی مسیر فعلی مترو اتخاذ نشده و پروسه بررسیهای تخصصی بازهم ادامه دارد.
اهمیت این مورد زمانی بیشتر آشکار می شود که بدانیم مطالعات انجام شده صرفا به امکان حفاری تونل محدود نیست، بلکه دامنه وسیعی از مسایل فنی شامل رفتار خاک، ارتعاشات ناشی از عبور قطار، لرزه های ناشی از حفاری، نحوه عملکرد دستگاه TBM، آثار طولانی مدت بهره برداری، پایداری سازه های تاریخی، وضعیت مصالح دوره های مختلف مسجد جامع و همین طور شیوه پایش دائمی بنا را در بر می گیرد.
از سوی دیگر، مسجد جامع عتیق یک بنای یکپارچه و همگن نیست؛ این مجموعه طی بالاتر از هزار سال و در دوره های مختلف تاریخی توسعه یافته و هر بخش آن از نظر مصالح، شیوه ساخت، تزیینات و خصوصیت های سازه ای تفاوت های بنیادین با بخش های دیگر دارد. همین خصوصیت سبب گشته است که خیلی از متخصصان، امکان تعمیم یک استاندارد واحد برای ارزیابی رفتار سازه ای تمامی اجزای مسجد را محل تردید بدانند.
کرم زاده هم ضمن اشاره به همین ویژگی، تاکید کرد: نمی توان معیارهای متداول مورد استفاده برای بناهای تاریخی سایر کشورها را بدون تطبیق علمی برای مسجد جامع عتیق به کار گرفت؛ موضوعی که بگفته وی یکی از محورهای اصلی بررسی مشاور مستقل خواهد بود.
هیچ نسخه واحدی برای مسجد جامع عتیق وجود ندارد
کرم زاده ضمن اشاره به این که بخشی از مدلهای پیشنهادی مشاوران مترو بر مبنای معیارهای مورد استفاده در شبکه متروی چین تدوین شده است، اظهار داشت: کشورهایی مانند چین به علت برخورداری از بناهای تاریخی متعدد، معیارهای ویژه ای برای عبور مترو از کنار آثار تاریخی تعریف کرده اند، اما این استانداردها الزاماً قابل تعمیم به همه آثار تاریخی دنیا نیست.
وی اضافه کرد: در اروپا هم دستورالعمل های متفاوتی وجود دارد و حتی معیارهای مورد استفاده در آمریکا هم با شرایط ایران تفاوت اساسی دارد؛ چونکه خیلی از بناهای تاریخی اروپا و آسیا قدمتی چند صد ساله یا هزار ساله دارند، در صورتیکه شرایط سازه ای، مصالح و شیوه ساخت آنها با یکدیگر متفاوت می باشد.
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان اضافه کرد: مسجد جامع عتیق مجموعه ای متعلق به یک دوره تاریخی نیست؛ این مسجد در سه دوره مهم تاریخی توسعه یافته و هر بخش آن دارای خصوصیت های بطورکامل متفاوت سازه ای، مصالح و تزئینات است. بدین سبب نمی توان برای چنین مجموعه ای یک نسخه واحد پیچید و انتظار داشت نتایج آن در همه قسمت ها یکسان باشد.
از بالشتک های ضدارتعاش تا پایش دائمی مسجد
یکی دیگر از محورهای مهم سخنان مدیرکل میراث فرهنگی، تشریح الزامات فنی صیانت از مسجد جامع در صورت تأیید اجرای مسیر فعلی مترو بود.
وی ضمن اشاره به استفاده از سیستم های کاهش ارتعاش در خطوط مترو اظهار داشت: امروز فناوری هایی مانند بالشتک های کاهنده لرزش وجود دارد که می تواند بخش قابل توجهی از ارتعاشات را جذب نماید، اما مساله تنها نصب این تجهیزات نیست.
کرم زاده اضافه کرد: این تجهیزات عمر مفید مشخصی دارند و باید در دوره های زمانی معین تعویض شوند. بدین سبب دغدغه ما فقط زمان ساخت مترو نیست، بلکه سالهای بعد از بهره برداری هم اهمیت دارد و باید سازوکاری برای نظارت دائمی بر اجرای تعهدات پیشبینی شود.
وی تاکید کرد که وزارت میراث فرهنگی بدنبال آنست که هیچ یک از تعهدات فنی مجری پروژه صرفا در اسناد باقی نماند و تمامی آنها در مرحله اجرا هم توسط ناظر مستقل کنترل شود.
به گفته وی، مطالعات راستی آزمایی تنها به بررسی گزارشهای گذشته محدود نخواهد بود، بلکه نظارت بر اجرای تمامی تعهدات مشاور و مجری پروژه هم بخشی از مأموریت مشاور منتخب خواهد بود.
همزمان، نصب تجهیزات لرزه نگاری، سیستم های ثبت ارتعاش و پایش مستمر رفتار سازه ای مسجد هم همچون الزاماتی است که در صورت ادامه پروژه باید بصورت دائمی اجرا شود.
پاسخ به ادعای تخریب ۴۰ بنای تاریخی در اثر عبور خط دو مترو
در کنار مباحث فنی، بخش دیگری از سخنان مدیرکل میراث فرهنگی به اظهارات یکی از استادان معماری درباره ی احتمال صدمه دیدن حدود ۴۰ بنای تاریخی اختصاص داشت؛ اظهاراتی که طی روزهای گذشته بازتاب گسترده ای در رسانه ها و فضای کارشناسی پیدا کرده بود.
کرم زاده در جواب پرسش خبرنگار مهر اظهار داشت: نه این نظریات را رد می کنم و نه آنها را تأیید می کنم؛ چونکه هنوز در مرحله مطالعات هستیم و بررسیهای مستقل آغاز نشده است.
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان اضافه کرد: در جلسه مشترکی که با مدیران مترو، معاونت حمل و نقل و ترافیک شهرداری و مشاوران پروژه برگزار گردید، این مورد هم مورد بحث قرار گرفت و مشاوران مترو اعلام نمودند اطلاعاتی که مبنای این اظهارات قرار گرفته، مربوط به مطالعات اولیه بوده و بعد از آن مطالعات تکمیلی دیگری انجام شده است.
همین بخش از اظهارات کرم زاده را میتوان مهم ترین پاسخ رسمی به ادعای عنوان شده درباره ی تخریب ۴۰ بنای تاریخی دانست؛ پاسخی که نه بر رد مطلق این ادعا استوار است و نه آنرا بدون بررسی می پذیرد، بلکه نتیجه گیری نهائی را به انتها پروسه راستی آزمایی مستقل موکول می کند.
به بیان دیگر، وزارت میراث فرهنگی اعلام نموده است که مبنای تصمیم گیری نه اظهارات رسانه ای، بلکه نتایج مطالعات فنی و بررسیهای کارشناسی خواهد بود.
اگر خطر تخریب تأیید شود، مسیر مترو اصلاح یا متوقف خواهد شد
شاید مهم ترین بخش سخنان مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان، اعلام صریح آمادگی این وزارتخانه برای پیشگیری از ادامه پروژه در صورت اثبات خطر برای مسجد جامع باشد.
کرم زاده با اشاره به اینکه تأمین اعتبار انتخاب مشاور مستقل انجام شده است، اظهار داشت: انتظار داریم نتیجه بررسی ها حداکثر ظرف دو ماه آینده مشخص شود.
وی در جواب این پرسش که آیا در صورت اثبات خطر، امکان تغییر مسیر یا توقف پروژه وجود دارد، خاطرنشان کرد: اگر مشاوران ما به این نتیجه برسند که عبور مترو به مسجد جامع صدمه می زند، بدون تردید مسیر اصلاح خواهد شد و در صورت ضرورت فرمان توقف پروژه صادر می شود.
افکار عمومی منتظر پاسخ نهایی
پاسخ نهائی به پرسش افکار عمومی درباره ی صحت یا نادرستی ادعای صدمه به ۴۰ بنای تاریخی، نه در فضای رسانه ای بلکه در نتایج این ارزیابی مستقل مشخص خواهد شد؛ ارزیابی ای که می تواند سرنوشت یکی از مهم ترین پروژه های عمرانی اصفهان و با این وجود آینده یکی از ارزشمندترین پایگاه های میراث جهانی ایران را رقم بزند.
بطور خلاصه، از طرف دیگر، مسجد جامع عتیق یک بنای یکپارچه و همگن نیست؛ این مجموعه طی بیشتر از هزار سال و در دوره های مختلف تاریخی توسعه یافته و هر بخش آن از نظر مصالح، شیوه ساخت، تزیینات و ویژگی های سازه ای تفاوت های بنیادین با بخش های دیگر دارد. وی افزود: در اروپا هم دستورالعمل های متفاوتی وجود دارد و حتی معیارهای مورد استفاده در آمریکا هم با شرایط ایران تفاوت اساسی دارد؛ چراکه بسیاری از بناهای تاریخی اروپا و آسیا قدمتی چند صد ساله یا هزار ساله دارند، در صورتی که شرایط سازه ای، مصالح و شیوه ساخت آنها با یکدیگر متفاوت می باشد. وی در جواب این پرسش که آیا در صورت اثبات خطر، امکان تغییر مسیر یا توقف پروژه وجود دارد، اشاره کرد: اگر مشاوران ما به این نتیجه برسند که عبور مترو به مسجد جامع لطمه می زند، بدون تردید مسیر اصلاح خواهد شد و در صورت ضرورت فرمان توقف پروژه صادر می شود.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب