عاشورا کجا برویم؟ راهنمای سفر به بافت سنتی اطراف پایتخت
آثارنیوز: در ایام تاسوعا و عاشورا، شهرها و روستاهای اطراف تهران به صحنه زنده ای از سنت های چندصدساله تبدیل می شوند؛ سنت هایی که هنوز در بین نسل های مختلف حفظ شده اند و قسمتی از هویت فرهنگی ایران را شکل می دهند.
به گزارش آثارنیوز به نقل از خبر آنلاین، ماه محرم در ایران فقط فصل سوگواری نیست؛ فصل زنده شدن قسمتی از حافظه تاریخی و فرهنگی شهرها و روستاهاست. در خیلی از نقاط کشور، مراسم های عزاداری برای طی صدها سال شکل گرفته اند و امروز علاوه بر جنبه مذهبی، قسمتی از میراث ناملموس و هویت محلی مردم به شمار می روند. از نخل گردانی و علم کشی گرفته تا تعزیه و مراسم های خاص روستایی، هر منطقه روایت ویژه خودرا از واقعه عاشورا دارد.
برای خیلی از تهرانی ها، تعطیلات تاسوعا و عاشورا مهلتی برای سفرهای کوتاه است. در صورتیکه برخی راهی زیارتگاه ها می شوند، گروهی دیگر ترجیح می دهند در کنار حضور در مراسم مذهبی، با مراسم ها و سنت های کمتر شناخته شده مناطق مختلف نیز آشنا گردند.
خوشبختانه در فاصله دو تا چهار ساعت از تهران، شهرها و روستاهایی وجود دارند که هنوز مراسم های محرم در آنها با اصالت و شکوه گذشته برگزار می گردد.
۱) نراق؛ شهر نخل های محرم
در جنوب استان مرکزی و در دامنه کوه های اطراف کاشان، شهر نراق قرار دارد؛ شهری تاریخی که محرم در آن رنگ و بویی ویژه دارد. مهم ترین مراسم این منطقه، نخل گردانی است. بامداد عاشورا، ده ها مرد زیر سازه ای چوبی و سیاه پوش می روند که مردم نراق آنرا نماد تابوت امام حسین(ع) می دانند. نخلی که بگفته محققان محلی، بالاتر از چهار قرن است در کوچه های شهر می چرخد و مهم ترین لحظه سوگواری مردم نراق را رقم می زند.
نخل گردانی نراق فقط یک مراسم مذهبی نیست؛ نمایشی از انسجام اجتماعی و مشارکت مردم شهر است. بافت تاریخی نراق، خانه های قدیمی و کوچه های سنگفرش شده، فضای مراسم را تأثیرگذارتر می کند و بازدیدکنندگان را به دل سنتی چندصدساله می برد.
۲) تفرش؛ سرزمین تعزیه های کهن
شهر تفرش در استان مرکزی، یکی از مهم ترین مراکز تعزیه خوانی در ایران بحساب می آید. در روزهای محرم، خیلی از روستاها و محله های این منطقه میزبان مجالس تعزیه هستند؛ نمایشی آیینی که وقایع کربلا را با روایت، موسیقی و بازی بازآفرینی می کند. در صورتیکه خیلی از شهرها تعزیه را به چند اجرای نمادین محدود کرده اند، در تفرش هنوز «تعزیه» قسمتی از زندگی اجتماعی مردم است؛ تا جایی که این شهرستان یکی از مهم ترین خاستگاه های تعزیه خوانی کشور شناخته می شود.
آنچه تفرش را متمایز می کند، استمرار این سنت در بین نسل های مختلف است. خیلی از گروههای تعزیه خوانی این منطقه سابقه ای چند دهه ای دارند و هنوز شیوه های سنتی اجرا را حفظ نموده اند. برای دوست داران به فرهنگ آیینی، تفرش یکی از جذاب ترین مقصدهای محرم است.
۳) آران و بیدگل؛ عزاداری در حاشیه کویر
در شمال استان اصفهان و در همسایگی کاشان، آران و بیدگل قرار دارد؛ شهری که مراسم های محرم در آن جایگاهی ویژه دارند. دسته های سوگواری سنتی، هیات های قدیمی و حضور گسترده مردم در مراسم، فضایی متفاوت نسبت به شهرهای بزرگ بوجود می آورد. همینطور مراسم هایی مانند سقاخوانی و پخت نان نذری از خصوصیت های خاص سوگواری در این منطقه کویری است.
طبق یک مراسم سنتی نانوایان آران و بیدگل، هم زمان با محرم حسینی نان مخصوصی پخت کرده و بین عزاداران حسین بن علی و عباس بن علی نذر می کنند که به آن نان عباسعلی می گویند.
۴) ابیانه؛ محرم در روستای سرخ
ابیانه را بیشتر با خانه های سرخ رنگ و معماری منحصربه فردش می شناسند، اما محرم در این روستای تاریخی چهره ای متفاوت دارد. در ایام تاسوعا و عاشورا، اهالی روستا با پوشش سنتی خود در مراسم سوگواری شرکت می کنند و فضایی ایجاد می شود که گویی زمان در آن متوقف شده است. ترکیب معماری سرخ رنگ روستا با پوشش محلی و مراسم های سوگواری، فضایی بوجود می آورد که در کمتر نقطه ای از ایران می توان مشابه آنرا دید.
در ابیانه، سوگواری تنها یک مراسم نیست؛ قسمتی از زندگی و هویت مردم است. حضور در این روستا در روزهای محرم، مهلتی برای مشاهده پیوند عمیق میان سنت، مذهب و فرهنگ محلی است.
۵) روستای کَش طالقان؛ سوگواری بدون طبل و زنجیر
مراسم سوگواری ماه محرم در روستای کَش طالقان از جهاتی با مراسم سوگواری در شهرهای بزرگ تفاوت های زیادی دارد، همچون اینکه استفاده از وسایل خاصی مثل زنجیر، طبل و علم در دسته ها آنقدر رایج نیست و عزاداران با بهره گیری از اشعار شاعران بزرگ تنها با سینه زنی و آن هم با خلوص هر چه تمام تر به برگزاری مراسم مشغول می شوند.
مردم اغلب روستاهای پایین طالقان در روز تاسوعای حسینی با حرکت دسته های بزرگ و کوچک، رهسپار آرامگاه امامزاده ابراهیم (ع) طالقان می شوند و در صحن و حیاط این بقعه به سوگواری می پردازند.
در بامداد عاشورا مردم و اهالی روستای کش ابتدا در مسجد روستا جمع شده و پس از تشکیل دسته سوگواری عازم روستای مجاور -یعنی روستای کشرود- و بقعه امامزاده ابراهیم (ع) می شوند و در صحن و حیاط بیرونی آن مکان به سینه زنی و سوگواری مشغول می شوند. مردم آن روستا هم با نذورات خود از عزاداران پذیرایی می کنند.
۶) زواره؛ شهری با سنت های کهن محرم
زواره یکی از قدیمی ترین شهرهای حاشیه کویر ایران است. مراسم های سوگواری در این شهر قدمتی طولانی دارند و خیلی از مراسم با حفظ ساختار سنتی برگزار می گردند.
در کوچه های تاریخی زواره، علم های سوگواری در بین جمعیت حرکت می کنند و هیات های قدیمی شهر مراسمی را برگزار می کنند که ریشه در سنت های چندصدساله منطقه دارد. فضای تاریخی شهر، مسجد جامع کهن و حضور هیات های قدیمی، حال وهوایی متفاوت به محرم در زواره می بخشد.
۷) برغان؛ محرم در نزدیکی پایتخت
برای آنهایی که فرصت سفر طولانی ندارند، روستای برغان در استان البرز یکی از نزدیک ترین گزینه هاست. این روستای تاریخی در ایام محرم میزبان مراسم سنتی سوگواری و دسته های محلی است. محرم در برغان، رنگ و بوی سوگواری های قدیمی روستاهای البرز را حفظ نموده است. برغان باآنکه در مقیاس شهرهای بزرگ مراسم های عظیم ندارد، اما فضای صمیمی، بافت روستایی و مراسم مردمی آن، تجربه ای متفاوت از محرم را در فاصله کوتاهی از تهران فراهم می آورد. برگزاری تعزیه در برغان هم از مراسم های همیشگی این منطقه است.
گردشگری عاشورایی تنها به حضور در مراسم سوگواری محدود نمی گردد. این نوع سفر مهلتی برای شناخت قسمتی از تنوع فرهنگی ایران است؛ جایی که هر منطقه با زبان، موسیقی، پوشش و مراسم های خاص خود، روایت متفاوتی از واقعه عاشورا ارائه می کند.
در روزهای تاسوعا و عاشورا، شهرها و روستاهای اطراف تهران به صحنه زنده ای از سنت های چندصدساله تبدیل می شوند؛ سنت هایی که هنوز در بین نسل های مختلف حفظ شده اند و قسمتی از هویت فرهنگی ایران را شکل می دهند. شاید بنابراین باشد که سفر در این ایام، علاوه بر جنبه معنوی، مهلتی برای آشنایی با میراث ناملموسی است که در کمتر زمانی از سال می توان آنرا چنین زنده و پررنگ مشاهده کرد.
گردآوری: الهه جعفرزاده
منبع: آثارنیوز
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب